ساباط‌های کاه‌گلی و گنبدهایی که برای حسین (ع) می‌گریند

 

خانه سادات خوشرو که تاریخ را در خود حبس کرده است
 

برای رسیدن به این خانه، باید از خیابان ابوحامد وارد کوچه‌پس‌کوچه‌های محله قدیمی خواجه خضر شد. کوچه‌ای که هنوز شما را به کرمان پنجاه‌سال‌پیش می‌برد؛ چرا که سقف آن مسقف و پوشیده از کاه‌گل است و ساباط‌هایش (راهروهای سرپوشیده خشتی) چنان با طاق‌های گنبدی‌شکل خود سایه گسترانده‌اند که انگار هوای محرم را در دل خود محبوس کرده‌اند.

درب چوبی کهنه اما استوار این خانه، با کوبه‌های آهنین‌اش، قرن‌هاست که هر صبح محرم به روی عزاداران گشوده می‌شود.

وقتی پا به حیاط می‌گذاری، نخستین چیزی که نظرت را جلب می‌کند، سقف‌های گنبدی شکل و طاق‌های ضربی‌ای است که با ظرافت خاصی بر فراز ایوان‌ها و اتاق‌های قدیمی خودنمایی می‌کنند. دیوارهای کاه‌گلی این خانه که در سال ۱۳۸۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، نه‌تنها شاهد دوران پهلوی بوده‌اند که در آن سال‌ها، وقتی عزاداری برای امام حسین (ع) ممنوع اعلام می‌شد، جد خاندان خوشرو، بدون هیچ ترس و واهمه‌ای، خیمه عزاداری را در همین حیاط برپا می‌کرد و مردم را پای منبر می‌نشاند.

مریم جوادی، دانشجوی رشته معماری که برای مطالعه بر روی بافت تاریخی کرمان به این خانه آمده در گفتگو با خبرنگار ما با شور خاصی توضیح می‌دهد: آنچه برای من به عنوان یک دانشجوی معماری جذاب است، تلفیق این بنای تاریخی با آیین‌های مذهبی است. ساباط‌ها و طاق‌های گنبدی شکل این خانه‌ها، نه‌تنها از نظر اقلیمی برای کرمان کویری طراحی شده‌اند، بلکه با ایجاد سایه و فضای صمیمی، فضایی روحانی خلق کرده‌اند که با عزاداری عجین شده است. حیاط‌های اندرونی و ایوان‌های ستون‌دار این خانه‌ها، گویی خود را برای میزبانی از عاشقان طراحی کرده‌اند.

کرمان‌شناس مشهور، سید محمدعلی گلاب‌زاده، در گفتگو با رسانه‌ها بارها تأکید کرده که این خانه یکی از معدود مکان‌هایی بود که در دوران خفقان، صدای یا حسین از دل دیوارهایش بلند بود.

 

از نیمه‌شب، کوچه‌های منتهی به این خانه شلوغ می‌شود. عموماً کرمانی‌ها ساعت‌ها پیش از آغاز مراسم خود را به این کوچه می‌رسانند تا مبادا جایشان از دست برود.

حیاط خانه فرش می‌شود و تمام بخش‌های مختلف آن، از ایوان‌های ستون‌دار تا اتاق‌های کناری، پذیرای عزاداران می‌شود. اما سیل عاشقان آن‌قدر زیاد است که کوچه و ساباط‌های منتهی به خانه نیز به کمک می‌آیند و زیر طاق‌های کاه‌گلی خود، عزاداران را در آغوش می‌گیرند. دسته‌دسته هیات‌های عزاداری وارد می‌شوند، پای منبر می‌نشینند و تا ۱۴ روز نخست محرم، این خانه میزبان عشق و ماتم است.
 

بانوی کرمانی، زهرا گوهری که بیش از ۱۵ سال است در مراسم این خانه شرکت می‌کند، در گفتگو با خبرنگار ما  با چشمانی خیس می‌گوید: از کودکی با مادرم به این خانه می‌آمدم. یادم می‌آید وقتی حیاط کوچک بود، مجبور بودیم ساعتی قبل از آغاز مراسم بیاییم تا در کوچه‌های تنگ و ساباط‌های کاه‌گلی بایستیم. هنوز هم آن فضای قدیمی و طاق‌های گنبدی‌اش، دل آدم را می‌گیرد. این دیوارهای خشتی برای من فقط دیوار نیستند؛ آن‌ها راوی معجزه‌ای هستند که هر سال با گریه بر حسین (ع)، تکرار می‌شود.

خانه حاج ماشاءالله؛ روایت دیوارهایی که معجزه را به خاطر دارند
 

در گوشه‌ای دیگر از کرمان، خانه‌ای قرار دارد که قصه‌اش با یک خواب عجیب رقم خورده است. کمتر کسی در کرمان است که داستان مرحوم حاج ماشاءالله را نشنیده باشد. جوانی که ماه‌ها در بستر بیماری افتاده بود و در نهایت، با همه ارادتش به امام حسین (ع)، شبی در خواب، حضرت را می‌بیند و از سوی او شفا می‌یابد. از همان روز بود که خانه‌اش را وقف عزاداری کرد.

معماری این خانه نیز همچون خوشرو، از خشت و کاه‌گل و طاق‌های گنبدی شکل ساخته شده، اما تفاوتش در وسعت آن است. چون سال‌ها پیش، وقتی جمعیت عزاداران از حیاط کوچک خانه سرریز شد، حاج ماشاءالله خانه‌های همسایه را با کمک خیران خرید و دیوارهای بین آن‌ها را برداشت تا صحن بزرگ‌تری برای عزاداری ایجاد کند. امروزه، این خانه با آن حیاط وسیع و ایوان‌های بلندش، در نیمه دوم ماه محرم، میزبان هزاران عزادار است.
سقف‌های گنبدی شکل و طاق‌های خشتی آن، همچون خانه خوشرو، نوای روضه‌ها را تا دوردست‌ها می‌برد و کوچه‌های اطراف نیز با همان ساباط‌های قدیمی، پذیرای مهمانانی می‌شوند که در حیاط جای نمی‌گیرند.

 

دو خانه، یک عشق
 

خانه سادات خوشرو و خانه حاج ماشاءالله، هر یک با معماری خاص و پیشینه‌ای پر از روایت، قرن‌هاست که میزبان عزاداران حسینی‌اند. یکی در محله خواجه خضر با کوچه‌های مسقف و ساباط‌های کاه‌گلی‌اش، و دیگری با صحن وسیع و ایوان‌های بلندش، هر دو روایت‌گر عشقی‌اند که در دل دیوارهای تاریخی کرمان جاری است. در میان هیاهوی شهر مدرن، این خانه‌های قدیمی همچنان پابرجا هستند و هر ساله با فرارسیدن محرم، کوچه‌پس‌کوچه‌هایشان پذیرای مهمانانی می‌شود که برای ساعتی عزاداری، راهی طولانی را طی می‌کنند. و اینگونه است که کرمان قدیم، در دل کرمان جدید، همچنان نفس می‌کشد و با نوای یا حسین، زنده می‌ماند.

 

انتهای خبر/ پسند