حقی که بعد از طلاق برای بچه‌ها قائل می‌شود

به گزارش پایگاه خبری «راه آرمان»؛ آیات ۶ تا ۱۲ سوره طلاق، در ادامه احکام طلاق، تصویری متفاوت از یک جدایی ارائه می‌دهد جدایی که قرار نیست به بی‌مسئولیتی، انتقام یا تضییع حقوق طرفین منجر شود.از نگاه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این آیات تنها مجموعه‌ای از احکام خانوادگی نیستند، بلکه بخشی از یک نظام تربیتی و اجتماعی‌اند که می‌خواهد حتی در دشوارترین لحظه‌های زندگی، انسان را به رعایت حدود الهی وادار کند.

آیه ۶ با فرمانی روشن آغاز می‌شود «أَسْکِنُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ سَکَنتُمْ مِنْ وُجْدِکُمْ» زنان مطلقه را در همان محدوده‌ای که خود سکونت دارید و متناسب با توان مالی‌تان سکونت دهید. بلافاصله نیز هشدار می‌دهد که «وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَیِّقُوا عَلَیْهِنَّ»؛ به آنان زیان نرسانید تا عرصه را بر آنان تنگ کنید.نکته مهم اینجاست که قرآن حتی در شرایطی که رابطه زناشویی پایان یافته، اجازه نمی‌دهد اختلاف به وسیله‌ای برای آزار تبدیل شود. در نگاه المیزان، احکام این بخش بر حفظ حقوق زن و جلوگیری از ظلم در دوره عده استوار است.
یعنی طلاق پایان یک رابطه است، نه پایان مسئولیت اخلاقی.این نگاه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که زن باردار باشد. آیه تصریح می‌کند «وَإِنْ کُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَیْهِنَّ حَتَّىٰ یَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ» اگر باردار هستند، هزینه زندگی آنان تا زمان وضع حمل بر عهده مرد است.
 

آیه سپس از مسئله شیردهی سخن می‌گوید «فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَکُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ» اگر زن فرزند را برای پدر شیر دهد، باید اجرت او پرداخت شود. اما قرآن تنها مسئله مالی را مطرح نمی‌کند و بلافاصله می‌فرماید که «وَأْتَمِرُوا بَیْنَکُمْ بِمَعْرُوفٍ» میان خود با نیکی و شایستگی مشورت و توافق کنید.این تعبیر نشان می‌دهد که حتی وقتی زن و مرد دیگر همسر یکدیگر نیستند، هنوز یک نقطه مشترک دارند، یعنی فرزند. بنابراین اختلاف نباید به عرصه‌ای برای فشار بر کودک یا دیگری تبدیل شود.

اگر نیز بر سر شیردهی به توافق نرسیدند، آیه راه جایگزین را مطرح می‌کند «فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَىٰ».عدالت مالی یعنی هرکس به اندازه توانش آیه هفت یک اصل مهم اقتصادی را بیان می‌کند «لِیُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ» کسی که توان مالی بیشتری دارد، باید به اندازه وسعت خود هزینه کند و کسی که روزی او محدود است، «فَلْیُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ»، از آنچه خدا به او داده، انفاق کند.

در ادامه نیز یک اصل کلیدی مطرح می‌شود «لَا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا». تکلیف الهی متناسب با امکانات واقعی انسان است. این حکم در کنار جمله امیدبخش «سَیَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ یُسْرًا» قرار می‌گیرد؛ خداوند پس از سختی، آسانی قرار خواهد داد.بنابراین حتی در مسائل مالی پس از طلاق، قرآن نه به زیاده‌خواهی توصیه می‌کند و نه به رها کردن مسئولیت، بلکه معیار را توان واقعی افراد قرار می‌دهد.
 

از آیه هشت ناگهان فضای بحث گسترده‌تر می‌شود. قرآن می‌فرماید که «وَکَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ» چه بسیار شهرها و جوامعی که از فرمان پروردگار و پیامبران سرپیچی کردند و در نتیجه با حسابی سخت مواجه شدند.ارتباط این آیات با احکام طلاق قابل توجه است همان خدایی که برای یک خانواده در هنگام جدایی قانون تعیین می‌کند، برای جامعه نیز نظم و حدود قرار داده است. از نگاه المیزان، سرپیچی از فرمان الهی صرفاً یک تخلف فردی نیست بلکه می‌تواند سرنوشت یک جامعه را تغییر دهد.آیه ۹ نتیجه این سرپیچی را چنین بیان می‌کند «فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَکَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا» آنان نتیجه تلخ کار خود را چشیدند و سرانجام کارشان زیان بود.

آیات ۱۰ و ۱۱ بار دیگر مؤمنان را مخاطب قرار می‌دهد «فَاتَّقُوا اللَّهَ یَا أُولِی الْأَلْبَابِ» ای صاحبان خرد، تقوای الهی پیشه کنید. سپس از «ذکر» و پیامبری سخن می‌گوید که آیات روشن الهی را تلاوت می‌کند تا مؤمنان و صالحان را «مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ» خارج کند.در واقع، مسئله فقط رعایت چند حکم حقوقی نیست، هدف نهایی، ساختن انسانی است که در شرایط بحران نیز تصمیم خود را بر اساس عقل، تقوا و عدالت بگیرد. حتی طلاق نیز در این منظومه می‌تواند آزمونی برای اخلاق انسان باشد.